Wednesday, October 18, 2017

خانمێكی كورد لە ئاسمانەوە داوای پشتیوانی بۆ سەربەخۆیی كوردستان دەكات

د. سورەیا فەلاح:
دوای ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەركەوتوو لە باشووری كوردستان زنجیرە چالاكییەكم ئەنجام دا
گوڵان – كۆمەڵایەتی
كورد لە هەر گۆشەیەكی ئەم جیهانە خاكییەدا گیرسابێتەوە، خەونی گەورەی ئەوەیە نەتەوەكەی لە ژێردەستی و ستەمی داگیركاری رزگاری ببێت، لە دوای ئەنجامدانی گەلپرسی لە باشووری كوردستانیش كە بە چەندین كەرنەڤاڵی گەورەی جەماوەری پێشوازی لێكراو بە سەركەوتوویی ئەنجام درا، هەر كوردێكی دڵسۆز و نیشتمانپەروەر لە ناوخۆ و دەروەی وڵات بە جۆرێك و بە پێی توانا كاردانەوەی هەبووە و خۆشحاڵی خۆی دەربڕیوە. بەڵام د. سورەیا فەلاح چالاكى ماقى ژنان و كەسایەتیی ئەكادیمی لە ئەمریكا، بە بیرۆكەیەكی مەترسیدار و بۆ یەكەمجار و تەنیا دوای كاتژمێرێك مەشق و ڕاهێنان، بڕیار دەدات لە ئاسمانەوە بە پەڕەشووت و ئاڵای كوردستانەوە دابەزێت و داوا لە كۆنگرێسی ئەمریكاش بكات كە پشتیوانی لە ریفراندۆم و سەربەخۆیی كوردستان بكەن.
د. سورەیا فەلاح چالاكى ماقى ژنان و كەسایەتیی ئەكادیمی لە ئەمریكا بڕیارێكی بوێرانەو به مەبەستی وەرگرتنی پشتگیریكردن له سەربەخۆيی باشوورى کوردستان رۆژی 1/10-2017 له ویلایەتە يەكگرتووەكانى ئەمريكا و له ويلايەتى كاليفورنيا زنجيره چالاكيیەكی مەدەنى ئەنجام دا. هەر لەو بارەیەوە تایبەت بۆ گوڵان گوتی: "لە ئەمریكا چەندین كۆمپانیای تایبەت بە لوبی هەن، كە دەكرێ لە رێگەی ئەوانەوە كاریگەری لە سەر رای گشتی دروست بكرێت، منیش بڕیارم دا بۆ وەرگرتنی پشتیوانی لە سەربەخۆیی كارێكی مەترسیدار بكەم، كە هەرگیز لەو بوارەدا كارم نەكردووە، ئەویش خۆبەردانەوە لە ئاسمانەوە بە پەڕەشووت و بە ئاڵای كوردستانەوە، كە بێگومان بە بێ یاریدەدەر لە توانای مندا نەبوو. بەڵام هەمیشە چارەنووسی نەتەوەییم بەلامەوە زۆر گرینگ بووە، دوای ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەركەوتووش لە باشووری كوردستان زنجیرە چالاكییەكم ئەنجام دا. سەرەتا رۆژى يەكشەممە رێكەوتی يەكى مانگى ئۆكتۆبەر، له فڕۆكەخانەى شارى لۆمپاك بە هەڵگرتنى ئالایەكى گەورەی كوردستان و به پۆشينى كراسێك كه ئالاى كوردستان و ناوی كوردستانى سەربەخۆى لە سەر چاپ كرابوو، توانیم سەرنجى ئامادەبووان و كاربەدەستانی فڕۆكەخانەكە راكێشم، و ئامانجی خۆمیان بۆ شی بكەمەوە. " 
وەك باسیكرد لەو چالاكییەدا خەڵكی هان داوە كە پشتیگری گەلی كوردستان بكەن، خۆیشی داواى له بەرپرسانى ئەمريكا كردووە كە پشتگيرى دۆخى كورد و خواستى رەواى كوردستانییان بۆ بونیادنانی دەوڵەتی سەربەخۆ بكەن.
هەر لە بارەی چالاكییەكانیەوە، د. سورەیا فەلاح ئاماژەی بەو دا كە لە چالاكییەكی دیكەدا داوای لە ئەندامانی گۆنگرێسی ئەمریكا كردووە دەنگى خۆيان بخەنه پاڵ كۆنگرێس مەنێكی ئاشنا بە دۆزی كوردو هەر لەو بارەیەوە گوتی: "بەڕێز فڕانك تڕێنت، نوێنەری (ويلایەتى ئاريزونا)یە له كۆنگرێسی ئەمريكا و كەسێكی دڵسۆز و شارەزای پرسی كوردە، بۆیە داوام لە ئەندامانی گۆنگرێسی ئەمریكا كرد، لە بارەی سەربەخۆیی كوردستان كە مافى رەواى گەلەكەمانە هاوكارى و هاوڕایی بەڕێز فڕانك تڕێنت بكەن. "
وەك باسیكرد له بەشێكى ديكەی زنجيره چالاكییەكانی و لە گەشتێكدا به سەر ئاسمانى شارى لومپاك له به رزايى ١٣٠٠٠ فوت ـەوە، بە هاوكاری یارمەتیدەرەكەی لە كاتێكدا ئاڵای كوردستانی لەو ئاسمانەدا شەكاندووەتەوە، بە سەڵامەتی نیشتووەتەوە. دوابەدوای ئەو كارەش ئامانج و مەبەستی خۆی بۆ ئامادەبوونی شوێنكە خستووەتەڕوو، هەر وەها بە وردی باسی هەلومەرجی ناوچەكە و ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستانی كردووە. گوتیشی: "وڵاتانى زلهێزی ناوچەكه؛ ئێران و توركيا لەمێژه بە هەموو شێوەیەك مافی گەلی كورد و پێكهاتەكانی دیكەی كوردستانییان پێشێل كردوە، ئێستاش به هاودەنگى لەگەڵ كاربەدەستانى عێراقدا گەشتی ئاسمانی بۆ هەوڵێر و سلێمانییان قەدەغە كردووە، گەمارۆی سیاسی و سەربازییان بە سەر باشووری كوردستاندا سەپاندووە، بەڵام من پەیامی دڵگەرمی و دڵنیایی بە هاوچارەنووسان و گەلی خۆم ددەم، كە لە داهاتوویەكی نزیكدا ئاڵای كوردستان لە فڕۆكەخانە نێودەوڵەتییەكانی جیهان و لە نەتەوە یەكگرتووەكاندا دەشەكێتەوە، كوردستانی سەربەخۆ لە ئاسۆی رووناكی نزیك بووەتەوە و رۆحی پاكی قوربانییانمان شاد دەبێتەوە. "
وەك باسیكرد، فڕۆكەخانەی لومپاك له باكوورى ويلايەتى كاليفۆڕنيایە و جێگايەكى بەناوبانگە بۆ ئەنجامدانی گەشتى ئاسمانیى كورتخايەن، كە لەوێ بە مەبەستی جۆراوجۆر، تاك و گرووپەكان كۆدەبنەوە و شوێنەكە تەنیا بۆ خۆشگوزەرانی نییە، بەڵكو خەڵك زۆر جار بە مەبەستی ئامانجدار و بۆ گەیاندنی پەیامێك گەشتی ئاسمانی دەكەن و بە پەڕەشووت خۆیان هەڵدەدەن. گوتیشی: "له چەند ساڵى رابردوو تا ئێستا بەشێكى زور له چالاكانى مەدەنی و مافی مرۆڤ بۆ راكێشانى سەرنجى ميديا و كاربەدەستانى حكوومى روو لەم شوێنە دەكەن و هاوكات لەگەڵ بەشدارى له چالاكيیەكان، بە تاكە كەس، يان بە گرووپ و دەستە و كۆمەڵ كێشەكانی خۆیان بۆ ئامادەبووان دەخەنەڕوو، دواتر لە رێگەی میدیا و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە سەرنجى رای گشتی و بڕیاربەدەستانی سیاسی بۆ پرسەكە رادەكێشن
https://www.facebook.com/gulan.komelayeti/posts/613027799086425.
http://www.gulan-media.com/sorani/details.php?section=4&id=27875 "

ژنیکی کورد له ئاسمانه وه داوای سه ر به خویی ده کات


بو خویندوه ی ئه م دیمانه لینکه که کلیک که


داوای سەربەخۆیی ئافرەتێكی كورد لە ئاسمانی ئەمریكاوە ئەو رووداوانەی لە 16ی مانگەوە لە كوردستان روودەدەن ئەوە دەسەلمێنن كە دەبێت كورد لەسەر گەیشتن بە مافی سەربەخۆیی مكوڕتر بێت و هەوڵەكان بۆ گەیاندنی دەنگی كورد بە گوێی جیهاندا دەبێت چڕتر بكرێتەوە تا بتوانرێت پاڵپشتی جیهانی زیاتر بەدەست بهێنین. بۆ ئەو مەبەستە خاتوونێكی كورد بە ئاڵای كوردستانەوە بە خۆهەڵدانی پەرەشوت بە ئامانجی گەیاندنی دەنگی كورد بە گۆنگرێس و بەدەست هێنانی پاڵپشتی ئەوان لە ئاسمانی ئەمریكادا چالاكییەكی نەتەوەیی ئەنجام دەدات.

 * ژیاننامەی دكتۆر سورەیا فەلاح لە شاری بانە لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە دایكبووە. دانیشتووی شاری لۆس ئەنجلس لە ولایەتی كالیفۆرنیایە. بڕوانامەی دكتۆرای Educational Leadership and Policy Studies "رێبهەرایەتی و یاسای سیستەمی پەروەردە" و بڕوانامەی ماستەری لە پێوەندی ویاسای نێودەوڵەتییەكانی هەیە. وەكو ریسرچر(لێكۆڵەر) زانكویی كار دەكات. چالاكی سیاسی – كۆمەڵایەتی و پرسی مافی مرۆڤ و مافی كەمینە نەتەوەییەكانە و لە دامەزرێنەرانی رێخكراوی ناحكومی بۆ ژنان و بۆ كۆمەڵگەی كوردی و مافی مروڤ لە ئێران ئیشی زوری كردووە. ئیستاش 12 ساڵە لەگەڵ رێكخراوی ئەنجومەنەكانی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە و هەروەها بەشی ئافرەتانی رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان لەقی لۆس ئەنجلسە. ژیانی هاوسەرگیری لەگەڵ دكتۆر مایكل ئازاد مورادیان پێكهێناوە و دایكی دوو منداڵە.

 * چەند ساڵێك لەمەبەر وەك شاجوانی كورد بەشداری مەراسیمەكەت كرد و لە رۆژنامەی خەباتیش وەك هەواڵ بڵاوبووە، مەبەستی سەرەكیت لەو كارە چی بوو؟ ئەو كارەم بە چەند مەبەستێك ئەنجامدا. دەمهەویست رەچكەی بەشداربوونی ئافرەتی كورد لەو پرۆگرامانەی هالیوود و ئەمریكا بشكینم تا بەو بۆنەوە كورد و پرسی كورد بناسریت . هەروەها دەمهەویست ئافرەتانی كورد بە بەشداری كێبەركێی شاجوانی لە شوێنگەلی جیاواز بۆ بەهێزكردنی خویان و یارمەتی گەیاندن بە ئافرەتانی دیكە هان بدەم. بەنیازبووم ئەو هەنگاوە گرنگە هەڵَگرم تا ئافرەتی كورد ترسی بڕەوێتەوە، بە تایبەت پرۆگرامەكەی ئێمە بە مەبەستی یارمەتی گەیانن بە ئافرەتان و منداڵانی هەژار و كەم ئەندام بوو. كاتێك كە من بە نوێنەرایەتی لە كوردستانەوە بەشداریم كرد ‌و ناوی میس كوردستان لە تەلەڤیزیۆن و روژنامەكاندا دەرچوو پێم كارێكی گونجاو بوو. بۆ یەكەمجار بوو كە شاجوانێك بە جل و بەرگی نەتەوەیی خۆی دەبكەوێت كە بۆ من جێی شانازی بوو. *

 ئێستا زیاتر چالاكی نەتەوەیی لە كارەكانت دەبینرێت ئەو كارانە چین كە لەو بوارە كردووتە؟ - زیاتری ئەو ئیش و كارانەی وا لێرە ئەنجامی دەدەین چالاكی نەتەوەییە. من پێموایە هەر مروڤێكی چالاك دەبێ ناوچەیی كاربكات و جیهانی بیر بكاتەوە، هەربۆیە زۆربەی كارەكانم لە ناوچەی باشووری كالیفۆرنیا لەگەڵ كۆمەڵگەكەمدا دەكەم. لە زۆربەی پرۆگرامەكانی كوردەكانی دانیشتوی كالیفۆرنیا چ كولتوری یا سیاسی بەشدارم. وەك هەڵمەتی ئافرەتانی كورد و كورد پەروەر لە ئەمەریكا یا ئیشوكاری هونەری و ڤستیفاڵ و پرۆگرامی ساڵیانە. بەشدارم لە كاری ئاكادمیك لە سەر كورد، بەشدارم لە كاری هونەری وئێستاش كە هەڵدان لە ئاسمانەوە.

 * هەڵدان بە پەرەشوت وەك كارێكی نەتەوەیی تا چەند دەنگدانەوەی لە ئەمریكا هەبووە و ئایا توانیت پرسی كورد بگەیەنیتە گوێی بەرپرسانی ئەمەریكا؟ - ئەوەندەی من ئاگەداربم نەمبیستووە كەسیك بە مەبەستی كارێكی نەتەوەیی هەڵدان بە پەرەشوت بكات. ئەنجامدانی گەشتی ئاسمانیی بە مەبەستی جۆراوجۆر دەكرێت، تاك و گرووپەكان كۆدەبنەوە و زۆر جار بە ئامانجێكی دیاریكراو و بۆ گەیاندنی پەیامێك گەشتی ئاسمانی دەكەن و بە پەڕەشووت خۆیان هەڵدەدەن. منیش پێموابوو رێگەیەكی باشە بۆ گەیاندنی دەنگم و داواكارییم لەسەر راكێشانی سەرنجی نوێنەرانی سیاسی ئەمریكا. بێشك هەر كارێكی لەو شێوەیە كاریگەری خۆی دەبێت. من نامە و داواكاری خۆمم وەكو زۆر كەسی دیكە بە كۆنگرێسی ئەمریكا راگەیاندووە. هیوادارم بە یارمەتی هەموومان بتوانین وەكو لۆبی بەهێز لەسەر ئەم بابەتە كاربكەین. واتە ئەگەر كاریگەری راستەوخۆشی نەبیت بەشێكی زۆر لە خەڵكی ئەمریكی ئاگەدار دەبن كە كورد و ئافرەتی كورد داوای ئەوەیكردووە كە كۆنگرێسی ئەمریكا رێز لە رای خەڵكی كورد بگرێت. *

 ئەو بیرۆكەیەتان لە كوێوە بۆ هات و كێ‌ هاندەر و یارمەتیدەرت بوو؟ - لە زووە ئەو بیرۆكەیەم بوو و دەمهەویست بۆ پرسی كورد كارێكی گونجاو ئەنجام بدەم، بەڵام دەمهەویست لە كاتێكی گونجاو بێت تا زیاترین كاریگەری هەبێت. لەگەڵ كۆمەڵگەكەشمان دەرم بڕی و ئەوانیش رێزیان لەو بۆچوونەم گرت و لە مەترسیەكانی خۆهەڵدان ئاگەدارییان كردمەوە، بە تایبەت كە من مەشق و راهێنانی كەمم ئەنجامدابوو و تەنیا پاش كاتژمێرێك بڕیارمدا بۆ نەتەوەكەم ئەو سەركێشییە بكەم. ریفراندۆمی كوردستان یارمەتیدەری ئەو بیرۆكەیەم بوو. ئەزموونی چەند هاووڵاتی ئەمریكیش كە بۆ یارمەتیگەیاندن بە خەڵكی هەژار یان بە مەبەستی خێرخوازانە ئەم ئیشەیان كردبوو هاندەری من بوون. سەربەرزبوونی هاوسەر ومنداڵەكانم بە خەونی لە مێژینەی گەلی كورد و هاتنی هاوسەرەكەم دوكتۆر ئازاد و هەروەها ریپۆرتاژێك لە"دەنگی كوردستانە لە ئەمریكا" هاندرەم بوون تا بەو ئەركە نیشتمانییە هەڵسم.

* لە ئەمریكا ئافرەتی دیكە هەن كە لەو بارەوە هاوكاری بەڕێزت بن؟ - تا ئەم كاتە لەگەڵ هەر ئافرەتێكی كە لەگەڵ كورد ئەژین و ئەمریكین باسم كردووە، زۆریان پشتیوانیان كردووم بە ئافرەتە كوردەكانیش. ئەگەر دەرفەتێك بڕەخسێت حەز دەكەم كارێكی جەماوەری بكەم. هیوادارم بتوانین هەڵمەتێكی گرووپی بكەین بەڵام ئەم كارە وەكو یاری كردن بە گیان وایە. ساڵی پیشوو 21 كەس لەم كارەدا گیانیان لەدەستداوە.

* بە رای ئیوە پرسی ریفراندۆمی سەربەخۆیی چۆن دەگاتە ئامانج و پێویستە گەلی كورد بەتایبەت ئافرەتان لەو بارەوە چی بكەن؟ - بە ئامانج گەیشتنی پرسی ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئاسان نییە. چەن وڵاتی بەهێزی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تا سەر ئێسقان دژن لەگەڵ پێكهاتنی كوردستانێكی سەربەخۆ. ئەمریكا وەك بەهێزترین وڵاتی دونیا پشتی كوردی نەگرتووە، بەڵام هەر وڵاتیك كە ویستویەتی سەربەخۆ بێت دوژمنی زۆری بۆ پەیدا بووە و روونە هەنگاونان لەو رێگەیە مەترسی و كێشەی خۆی هەیە. باشترین كار ئەوەیە كە كورد نەكەوێتە نێو شەڕ و ناوچەكەی خۆی بپارێزێت. هەروەها یەكڕێزنەبوونی گەلی كورد زۆركاریگەرییەكی خراپی لە سەر بە ئامانج گەیشتنی پرسی كورد هەیە. دەوڵەتی كوردستان دەبێت سنوورەكانی لە هاتنی وڵاتانی ناوچەكە بپارێزێت. هەروەها بە هەرشێوەیەك دۆست لە وڵاتە بەهێزەكان بدۆزێەوە. ئەگەر وڵاتە بەهێزهەكان ئاگادار بكرێنەوە كە كێشەی رۆۆژهەڵاتی ناوەڕاست كاتیك دەڕێتەوە كە پرسی كورد بە ئەنجام گەیشتبێت. ئافرەتی كوردیش لە زۆر بوارەوە چ لە سەنگەر و چ بە قەڵەم و چ لەسەر شەقامەكان توانیویانە رۆڵی خۆیان ببێت. ئەمە كارێك نییە بە نیوەی كۆمەڵگە بكرێت. هاوكاری و هاوفكری هەموو لایەنەی پێویستە بە ئافرەت و پیاو و گەنج و پیر.

* ئەگەر لە كۆتایی قسەیەكتان هەبێت. لەكۆتایدا سپاسی خۆم ئاراستەی ئێوە و هاوكارەكانتان دەكەم. دەستتان خۆش بۆ بایەخدان بە ئیش و كاری ئافرەتانی كورد لە هەموو جیهاندا. هەروەها لێرەوە سپاسی هەموو ئەو ئەزیزانە دەكەم كە لە ئیش و كارەكانم بەشدارن و پشتگیریم دەكەن. منیش زۆر سەربەرزم بە ئیشەكانی ئەوان.




Wednesday, September 27, 2017

به یانیه ی پشتگیری پتر له ٥٠  چالاکوانى کومه لایه تی ،سیاسی و ئاکادمی ژن له وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا له رێفراندۆمی سه ربه خویی کوردستان


پشتگیری زیاتر له ٥٠ ژنی چالاکی سیاسی و ئاکادمی له رێفراندۆمی سه ر به خویی کوردستانچاپ
هه لگیراوه به کوردی: ره حیم ره شیدی   

به یانیه ی پشتگیری پتر له ٥٠  چالاکوانى کومه لایه تی ،سیاسی و ئاکادمی ژن له وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا له رێفراندۆمی سه ربه خویی کوردستان

روژی 22 سپتامبری سالی 2017
women-kurds-a-20170919-870x580.jpg











photo credit:AFP-JIJI 
 زیاتر له ٥٠ چالاکوانی سیاسی و ئاکادمی کورد و ئەو ژنانەی کە لەگەڵ کوردەکانی وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا پێوەندیان هەیە پشنگیری خویان لە رێفراندۆمی سه ر به خویی کوردستان ، به ناردنی به یانییه ییک ده ر بری. ئه وان هه ر وه ها ئه م داخوازیه یان بو نوینه رانى خۆیان لە کۆنگريس و ئەنجوومەنی پیرانى ئه مريكا نارد و داویان لێ کردن کە پشتیوانی لە رێفراندۆمی ٢٥ی مانگ بکەن.
ئه مه ده قى یانیه که یه:
 ئەم بەیاننامەیە بۆ گشت ئەوانەیە کە کێشەکانی رۆژهەڵاتی ناڤینیان بە لاوە مەبەستەو مافی دیاری کردنی چارەنووس بۆ هەمووان دەسەلمێنن، یان ئەو کەسانەی کە بە دوای زانیاری بەڵگەمەند بۆ بەرێوەچوونی ئەو رێفراندۆمەن.
ئێمە داوا لە نوێنەرەکانمان دەکەین کە پشتیوانی لە بەرێوەچونوی رێفراندۆمی کردستان بکەن.
هۆکارەکانی ئێمە بۆ پشتیوانی:


1. . رێفراندۆم مافێکی دێموکراتیک و بۆ وەدیهاتنی خواستەکانی خەڵکی کوردستانی عێراقە لە راستای دەنگی راستەوخۆی خەڵک دا لە هەمبەر بابەتێکی سیاسیی، کە هەمان مافی چارەی خۆنووسین و سەربەخۆییە.
2. . رێفراندۆم لەگەڵ رێوشوێنە یاساییەکانی پەسەند کراو لە کۆنگرەی ئەمریکادا لە ساڵی ١٩١٨دا، تەبایی هەیە، بە گوێرەی ئەو پەسەند کراوانە رێفراندۆم مافێکی سەلمێنراوی هەر نەتەوەیەکە بۆ ئەوەی کاروباری نێوخۆیی خۆی بەرێوەبەرێ
 
3. . پەسەندکراوەکانی رێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان لە ساڵی ١٩٤٥دا، پاش شەری دووهەمی جیهانی، تەنانەت یاسای بنەڕەتی عێراق، (مادەی ٢١)، مافی دیاری کردنی چارەنووس لە چوارچێوەی مافە نێوەنەتەوەییەکان و دیپلۆماسی دا بە فەرمیی ناسیوە. هه روه هائەم یاسایە بە گوێرەی یاسای نێونەتەوەیی و بە گوێرەی پێوانە نێودەوڵەتییەکانی مافی مەدەنی و سیاسیی ( ICCPR ) سەلمێنراوە
 
4. . لە کاتێکدا ئێمە بە قوڵی لە مافی بڕیاری خەڵکی کوردستان بۆ بەرێوەچوونی رێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی لە رەوتێکی یاسایی دا رێز دادەنێین، ئێمە لەو راستییە تێدەگەین کە راگەیاندنی سەربەخۆیی لەوانەیە خێراو بە پەلە نەچێتە قۆناخی جێبەجێکردنەوە.
 
5. . ئەو رێفراندۆمە نەک تەنیا بۆ کوردەکان، بەڵکوو بۆ گشت پێکاتە ئایینی و نەتەوەییەکانی ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بایەخدارە.
 
6. . میراتی داگیرکاری لە رۆژهەڵاتی نێوەراست دا، بێبەش کردنی کوردەکان لە مافی دیاری کردنی چارەنووس، بە پێی ئاکامی پەیماننامەی سایس ـ پیکۆ، ( پەیماننامەی ئاسیای بچووک ١٩١٦)، دەبێ کۆتایی پیبێت.
 
7. . ئێمە سەرجەم ئەو هەڕەشەو گوڕەشانەی کە لە لایەن دراوسێکانەوەو بە درێژایی مێژوو تەنگی بە کورد هەڵچنیوە، مەحکووم دەکەین. ئێمە داوا لەوان دەکەین کە بۆ یارمەتیدانی چارەسەری بە قەیرانی رۆژهەڵاتی ناڤین، دەست لە سیاسەتی دەستێوەردان لە رێفراندۆمی کوردستان هەڵگرن. 
8. . ئێمە باوەڕمان وایە کە داکۆکی لە بەرێوەچوونی رێفراندۆم بەشێک لە مافی بنەرەتی خەڵک بۆ دەنگدان، شکۆی مرۆڤایەتی، مافی خەڵک بۆ بڕیاردان لەسەر داهاتووی خۆیان و نەهێشتنی زوڵم و ستەم لەسەر نەوەو وەچەکانی داهاتوویانە.


ليستى ئه و كه سانه ى كه تا ئه ورو ٢٣ ى مانگى سيپتمبر ئه م بيانيه يان واژو که ردووه:
 
دکتورسوره ییا فه لاح، لیکوله ری ئاکادمی؛ تریسی فه هیمی، سه روکی کولیژ؛ چینار بناوی، رئیسی سه نتری کورده کانی دانیشتوی کالیفورنیا له سه ندیگو،؛ سوره ییا موفتی ، چالاکوان و زمان ناس؛ لسلی لاد، فه شین ؛ کلارا مورادایان، خوینه واری زانکوی ئیاله تی کالیفورنیا؛ رویا ناهید،بیزینس؛ ژاله ته وفیق،لیکوله ری سه حه ت، روژان فه یز،چالاکوان و هونه ر مه ند ؛ سوزان ئه حمه د ماموستا،؛ مرمر ئستوارت چالاکوان و نوسه ر؛ ئازه رقوبادی،هونه ر مه ند؛ مه حبوبه حوسه ینی، چالاکوانی سیاسی ،هانا جاف به شه ر دوست; نه واز خسرو، ئه ندازیار؛ قومری رسته م پور، ماموستا ؛ فرناز به هرامی،چالاکوانی کومه لایه تی ؛ شیدا شاریكندي، بیزینس؛ هيرو سالارخوینه وار؛ سلیوا برواری،رپرتاژ؛ فروزان خرمیان،خوینه وار؛ فوزیه عه زیز؛ ئامینه عه بدالله؛ سفیه دسکی؛ریزان دسکی؛ سبریا دسکی؛ کادریه سیندی؛ هلن سندی؛ نجیبه شالی؛ به یان سندی؛ مهدیه سندی؛ نازدار دسکی؛ رزوان دسکی؛ نازدار قه ساب؛ چیمن سندی؛ به یان مرانی؛ نازدار شریف؛ فوزیه چلبی؛ئه وین چیکوزمن ، لانا دز یی، هه لاله شاریکندی، گه لاویژ برواری ، سیبه ر برواری، دکتر ئایدا عه لی ئه کرایی. ئاوا ئه فلاک ، سوزان درویش، نه شمیل بهروزی، په رواز خسرو ، شیرین، جوانا خسرو و ...

 
************************************** 


vokradio.jpg
 Voice of Kurdish-American Radio for Democracy, Peace, and Freedom
 
free stats


 http://www.vokradio.com/content/view/2045/24/

Monday, February 27, 2017

کتێبخانەی کونگرێسی ئه‌مه‌ریکی

ناوه‌وه‌ی کتێبخانەی کونگرێسی ئه‌مه‌ریکی ببینه‌ که‌ گه‌وره‌ترین کتێبخانەیه‌ له‌ جیهان
http://bit.ly/2mv4CyF

Sunday, June 05, 2016

A message to Sedigh Kaboodvand لە پێناو ئازادیی بەرێز کەبوودوەند



https://www.youtube.com/watch?v=03K8XhEmF_I

https://www.facebook.com/rojikurdtv/videos/1736356879938248/
https://www.facebook.com/rojikurdtv/videos/1736356879938248/?pnref=story

Thursday, August 27, 2015

وت و ویژی گولان له گه ل سوره ییا فه لاح سه باره ت به بارودوخی ژنان

http://gulan-media.com/sorani/details.php?section=4&id=27519

سورەیا فەلاح:لێکۆڵەر و چالاکی سیاسی – کۆمەڵایەتی بۆ گوڵان :هەتا بەشداری ئافرەت لە بواری ئابووریدا لاواز بێت، لە 

به‌رواری دابه‌زاندن: 27/08/2015 : 12:48:25ژمارەی بینین: 29

سورەیا فەلاح، لێکۆڵەر و چالاکی سیاسی – کۆمەڵایەتی، دانیشتووی لۆس ئەنجلسی کالیفۆرنیایە. لە روخسارە دیارەکانی پرسی مافی مرۆڤ و مافی کەمینە دینی و نەتەوەییەکانە. دەرچووی پێوەندییە نێودەوڵەتییەکانە و لە دامەزرێنەرانی رێخکراوی ناحکوومی “ژنان رێبەرانی ژیان”ـە و بەڕێوەبەری پلانی یەکێک لە ئەنجومەنەکانی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. هەروەها راوێژکار و بریكاری بەڕێوەبەری لقی لۆس ئەنجلسی ژنانی نەتەوە یەکگرتووەکان و راوێژکاری ئەنجومەنی ژنانی ئازەرمێەرـە. نووسەری کتێبی “رۆڵی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پرۆسەی پەرەسەندنی مافی ژنان” و کتێبی “سەوزی مەجارستان”ـە. سەدان وتار و لێکۆڵینەوەی تایبەتیشی لە بواری مافی مرۆڤ و کەمینە نەتەوەییەکان نووسیوە. بە ەۆی کارە بەردەوامەکانی لە بواری مافی مرۆڤ و ژناندا، چەندین جار خەڵاتی رێز لێنانی وەرگرتووە و تا ئێستاش لە کارەکانیدا بەردەوامە. لەم دیمانەیەشدا وەڵامی پرسیارەكانی گوڵان دەداتەوە.

* ئەگەر ئافرەت لە داڕشتنی سیاسەتدا ڕۆڵی هەبێت، رەوشی سیاسەت بەرەو چ ئاڕاستەیەك دەچێت؟
- مرۆڤی پێشکەوتوو بەو قەناعەتە گەیشتووە کە ئافرەت دەشێ بەشداری لە سیاسەتدا بکات، تا پرۆسە و رەهەندی كۆمەڵگە پێشکەوتن بە خۆیەوە ببینێت. یەکێک لەو فاکتەرانە کە گۆڕانكارییە ئەرێنییەكانی ەێناوەتەدی، بەشداری لە ەێز و هەژموونی سیاسییە، واتە بەشداری ژن لە سیستمە سیاسییەکاندایە، لە وڵاتە پیشەیی و پێشکەوتووەکان و ئەو وڵاتانەی وا خەریکن پێشدەکەون، ئەم چەمكە لەگەڵ پێشکەوتووییدا گرێ دراوە. بۆ ئەوەی گرینگبوونی بەشداری عەقڵانی ئافرەت لە كایە سیاسییەكان زیاتر بەرجەستە بكەین، باشترە لە بواری تیۆرەوە بەشداری سیاسی ژن و ئەو پرۆسەیە شیكاری بۆ بكرێ. چونكە بەشداری ئافرەت لە بواری سیاسیدا پرۆسە و فەرایەندێکە كە پێویستە تاك بە تاكی كۆمەڵگە بەبێ جیاوازی ڕەگەزی وەك راستییەكی جێگیركراو، یان وەك واقعێك لێی بڕوانن، بێگومان هەر پەرچەكردارێكی کۆمەڵگەیی بەشداری سیاسی نییە، بڵكو رەهەندی بەشداری ژن لە سیاسەت چەند خاڵی سەرەكی لەخۆدەگرێ، لەوانە: پێشنیار، پرۆگرامکردن، بڕیاردان، بەدواداچوون، كەڵكوەرگرتن لە ئەزموونەكان، پاراستنی دەستكەوتەكان و پێداچوونەوەی دەسكەوتەكان و..تاد. كە لێکۆڵەران و زانایانی سیاسی، زۆر جار باسی ئەوانەیان كردووە.
* بەگشتی بەشداری سیاسیی ئافرەت لە رەهەندە سیاسییەكاندا چۆن پۆلین دەكرێ ؟
- یەكەم: کێبڕكێی بەشدارییە لە نێو دەزگا دەوڵەتییەکاندا.
دووەم: چالاکی شارومەندی و مەدەنی لە گشت جومگە و كایەكانی كۆمەڵایەتی سیاسیی كۆمەڵگەدا.
سێیەم: کاری خۆبەخشانەی سەرکەوتوو، یان سەرنەکەوتوو، ڕێکخراوەیی، یان بێ ڕێکخراو، ماوەیی، یان کاتیی، کە لەسەر دروستکردنی سیاسەت و شێوەی حكومەت کاریگەری هەبێت.
ئەگەر لە بواری تیۆرییەوە ئەم باسەمان قبووڵ بێت، دەتوانین بڵێین: تەنیا بە بەشداری هاکەزایی ئافرەت ناتوانین پێڕەوی ئازادی و بەشداربوونی سیاسی بکەین. چونکە عەقڵییەتی ئافرەت دەدرێت بە دەست ئەو کەسانەی كەوا دەیانەوێت لە ئافرەت وەک ئامێری دەستی حكومەت، یان حزب، یان گرووپ بەكاری بێنن، کە لە بەرژەوەندی یەکسانی و ئازادی ئیش ناکەن.
بە چاوخشاندن بەوانەی باسمکردن، دەتوانین هەر كۆمەڵگەیەك هەڵسەنگێنین کە تا چ رادەیەک ئەقڵی ئافرەت لە سیاسەتدا بەشداری پێكراوە.
* زۆرێك لە رۆشنبیران ئاماژە بەوە دەكەن، كە بەشداری ئافرەت لە سیاسەتدا، ئەگەر بە ژمارە كەمیش بێت، دەتوانێت لە داهاتووی وڵاتێکدا وەک پیادەكردنی دیموکراسی ڕۆڵی هەبێت، لەو بارەیەوە راتان چییە؟
- بە هەر شێوەیەك بەشداری ژن لە سیاسەتدا رێگە خۆشکەری سیستەمێکی باشترە. سیستەمێک کە ئێمە بەگشتی تێیدا دەژین، بەپێی رەگەز دابەشکراوە، بەڵام تا رادەیەک ئەم سیستەمە لە دنیای سیاسەتدا شکاوە، ئەویش بە هیممەتی ژنان و ئەو پیاوانەی وا تێکوشەری مافی مرۆڤن. بەڵام ەێشتا کەلتووری زۆربەی وڵاتانی دنیا، دۆخی ئابووری و كۆمەڵایەتی و سیاسی بۆ پیاوان زەوت كردووە، ئەوەش نۆرمی کەلتووری نێرسالارییە كە رێگری لە ئیرادەی ئافرەت و بەشداربوونی لە جومگەكانی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتیدا دەكات. لە ڕوانگەی سایكۆلۆژییەوە خەباتی ژنان لە دوو حاڵەتدایە و لە هەر دوو حاڵەتەكەشدا دەبێت لە خەبات بەردەوام بێت. یەكەمیان، هەڵوێست و روانگەی ئەرێنیی بنەماڵە و كۆمەڵگەكەی بەرامبەر بە چالاکی و تێکۆشانی كە پشتگیری دەکەن و بۆ ئەوەش كە ژن مافەكانی بە یاسا دەستەبەر بكات، دەبێت لە تێكۆشان بەردەوام بێت، دووەمیش هەڵویست و ڕوانگەی نەرێنیی بنەماڵە و كۆمەڵگە ئافرەتانی چالاکان دوو بەش دەکات، بەشێكی دەستبەردای خەبات و چالاكی دەبێت، بەشی دووەمیش بە میکانیزمێکی دی، دەست بە كار و چالاكی زیاتر دەكەن بەرامبەر ئەو ستەمكاری و زەڵمانەی كە دەرحەق بە ژن دەكرێت. بەگشتی هەتا فشار و زوڵم زیاتر بێت، ئیرادەی رووبەڕووبوونەوەی ستەمكار زیاتر دەبێت.
* بەشداری سیاسیی ئافرەتان لە سیستەمە جیاوازەکان چۆن هەڵدەسەنگێنی؟
- بەشداری ژنان لە بوارە سیاسییەكانی سیستمی دیكتاتۆری و زۆرداری لەگەڵ سیستمی دیموكراتیدا زۆر جیاوازە. لەسیستمی دیكتاتۆریدا بژاردنی دەنگ بێ مانایە، تۆتالیتارەكان پێویستیان بە مەشروعییەت لەناو میللەتدا نییە، ئەمە لە كاتێكدایە كە مەشروعییەت یەكەم مەرجی مانەوەی سیستمی سیاسی دیموكراتییە، هەر بۆیە رێژەی دەنگ و ژمارەی بەشداری خەڵك زۆر گرنگە، هەر بۆ نموونە لە كاتی هەڵبژاردن و گۆڕانكاری بۆ سەرۆكایەتی حزبێك، جاری وابووە بە دەنگێك یەكلا بووەتەوە، بۆیە هەموو دەسەڵاتێك پێویستی دەنگی كۆمەڵگەی خۆی هەیە. ژنیش دەبێت بۆ مسۆگەركردنی مافەكانی هەوڵی راكێشانی ئەو دەنگانە بدات. لە لایەكی دیكەوە لەو كاتەوە كە بزاڤە فیمینستییەكان دەستیان بە كاركرد و ژنان رێگەی خۆیان لەپیاوان جیا كردەوە، تا ڕادەیەك سیاسەت وەك ئەركێكی پیاوانە رۆیشتە ژێر پرسیارەوە، بەشداری ژنانیش لە پرسە سیاسییەكان زیاتر بوو. هەندێك لە بزووتنەوەكانی ژنان لە چوارچێوەی حزبە سیاسییەكاندا بووە، هەندێكیش لە ڕێگەی نووسین و چالاكی جۆراوجۆر بە بیر و بڕوایەكی ڕەخنەگرانە لە دژی ستەم چالاكییان كردووە، جاری واش بووە كە لە ڕێگەی خەرجكردنی پارە و بە ەێزی ئابووری ژن مافی خۆی سەپاندووە، هەروەها چالاكی و زیرەكی ئافرەت لە بواری زانستی رەهەندێكی وای پێكەێناوە كە زۆر لە پیاوان دان بە تواناكانی ئافرەتدا بنێن، ئەم شێوازانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وڵاتانی رۆژئاوا جیاوازییەكی زۆری بووە، ئەو جیاوازییانەش لە ئەمڕۆدا خۆی زیاتر پێشان دەدات. لە وڵاتێكی وەك ئێران تواناكانی ژنان لە بواری كەلتووری و ەونەر و زانست و كۆمەڵایەتی و بە تایبەتی لە سیاسەتدا پشتگوێ خراوە، لە دیالۆگی نێو كتێبەكانیشیان ژن تەنیا وەك «تەواوكەری پیاو» تەماشا كراوە، لە نێو كتێبی قوتابخانەكاندا نایەكسانی ڕەگەزی بەئاشكرا دیارە، پیاو بە سەرپەرشتی ماڵ دەناسرێت، كە نانەێنەری ماڵەوەیە، ژنیش تەنیا وەك دایك و هاوسەرێكی باش ئەشێ ئەركی سەرشانی خۆی بە ئەنجام بگەیەنێت. بەگشتی ژنان وەك پەراوێزی كۆمەڵگە تەماشا دەكرێن، ئەگەر كارێك كە پێیان سپێردراوە بە باشی نەیكەن، ئەشێ باجەكەی بدەن، سیاسەتی خراپی هەندێك وڵات دەم و چاوێكی دواكەوتووی لە ژن نیشان داوە، كە جیاوای زۆری لەگەڵ راستی و تواناكانی ئافرەت هەیە، دەوڵەت حەزی بە ەێشتنەوەی ژنانە لە ماڵەوە، بەشی زۆری نێرینەی كۆمەڵگەشی لە سەر ئەو بنەمایە ڕاەێناوە، هەر ئەوانەش زەمینەی زۆر لە توندوتیژییەكانی خۆش كردووە.
* لە وڵاتێكی وەك كوردستان كە ئافرەتان ناچار بن، وزەی خۆیان بۆ شەڕكردن لەگەڵ هەموو جۆرەكانی ستەمكاری دابنێن، چۆن دەتوانن بۆ كاری سیاسی خۆیان بەەێز بكەن؟
- دوو شكڵی بەشداری سیاسی هەیە، بریاڕدان و بریاڕوەرگرتن، هەردووكیان بەشداری سیاسین، بەڵام ئەگەر ئافرەتان لە ئەقڵییەتی خۆیان کەڵك وەرنەگرن، لە هەر دوو شێوازەکە دەبنە ئامێرێک بە دەستی پیاوەكانەوە، كە تەنیا لە بەرژەوەندی خۆیان كەڵكیان لێ وەردەگرن، نەک بە مەبەستی سەرخستنی سیستەمێک کە هەر دوو جێندەر بە یەکسانی سەیر بکات. سەبارەت بە ئافرەتی کوردیش دەتوانم بڵێم: ئافرەتانی كورد لە بەشداری سیاسی بێبەش نەبوون، ژمارەی ژنانی بەشدار و ئەندامی حزبە سیاسییەكانی كوردستان ئەوەمان پێشان دەدات، كە لە سیاسەت بەشدارییان كردووە، هەروەها وەكو تاكیش ئافرەتی كورد هەیە لە سیاسەت چالاك بوون. من پێموایە كاتێ كە ژنێ توانی لە هەرێمێكی ژێردەست و لەژێر یاسای نەیار و ڕەگەزپەرەستەكان چالاكی بەردەوامی هەبێت، ئیتر بە زوڵم و زۆر و توندوتیژی قایل نابێت و بەرامبەری ڕادەوەستێ. ئەگەر لە هەر چواربەشی كوردستان بڕوانین، بۆمان دەردەكەوێ كە لە ڕۆژئاوای كوردستان ژنانی كورد بەشداری چالاكانەی سیاسی و حزبی و تەنانەت سەربازییان هەیە، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە هەموو کاتێکدا ڕۆڵیان لە بەشداری سیاسی لە حزبەکان و بزاڤە كۆمەڵایەتییەكانیش هەبووە. لە پرۆسەی شۆڕشی گەلانی ئێران و بزووتنەوەی ئازادیخوازی کوردستاندا قوربانی زۆریان داوە. لە باكووری كوردستانیش بە هەمان شێوە بووە و بەشداری ژنان تەنانەت لەەەر دوو شێوازی خەباتی سیاسی و چەكداری بەردەوامە. لە باشووری كوردستانیش ژنان قۆناغی زۆریان بڕیوە، هەرچەندە ژنانی باشووری كوردستان لە ئێستادا لە وەزعی بەشداری خۆیان لە دەسەڵاتدا رازی نین، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ دەوڵەتە رۆژئاواییەكانیش رێژەی بەرچاویان لە پەرلەمان هەیە و لە پلەی بەرزی وەزارەتیشدا كار دەكەن. بەڕای من ئەم بارودۆخە لەم پارچەی كوردستاندا بە خێراییەكی دیاریكراو چووەتە پێشەوە، هەوراز و سەروخوارێكی زۆریشی دەبێت. بەڵام رێگەیەكی دیموكراتی و خەڵكییە و پلورالیسمێكی زۆری تێدایە و تیاشیدا دەبێت، ئەگەر خۆپەرستی و تاكایەتی و بەرژەوەندی تەسكی كەسی و حزبی بەكار نەەێندرێت. بەگشتی ئافرەت لە هەرێمی كوردستان پێشكەوتووەو خەریكی پەیداكردنی ئایندەی خۆیەتی، بەڵام دەبێت ئەوە بزانین هەتا بەشداری ئافرەت لە بواری ئابووریدا لاواز بێت، لە بەشداری سیاسیشدا پێگەیەكی ئەوتۆیان نابێت. بێگومان دواخستنی ئافرەت بە ەۆكاری نەریتی و ئایینی و بەرد خستنە سەر ڕێگەیان لە بەشداری سیاسی و ئابووری، وڵات و نەتەوەیەكیش دوادەخات. بۆیە پێویستە مومارسەی سکۆلاریزم لە دەستووری کاری خەباتکارانی یەكسانیخواز بێت. من لە هەموو کاتێکدا لە سەر هاوكاری و یارمەتی پیاوانی یەكسانیخواز حسیاب دەکەم، ئەگەر هەر دوو ڕەگەز پێكەوە بۆ نەەێشتنی جیاوازی رەگەزی كار بكەن، ئەوا ڕەوشی سیاسی و بەشداری ئافرەتیش لەو بوارەدا بە ئاڕاستەیەکی بەرز دەگات.
بەشداری سیاسیشدا پێگەیەكی ئەوتۆیان نابێت

Friday, August 07, 2015

وتاری من له پروگرامی ده نگی ئه وین (خاتو روژآن ) پیشکه ش به ژنانی قاره مانی کوبانی

https://www.youtube.com/watch?v=W1TRmKHL6BU
https://www.youtube.com/watch?v=RdPOiw01HJ8

 
ئه م شه و شه وی ده نگی  ولاتی دوره وه به لام له دل نزییک. ده نگیک له ئاویه ر  و تاق وستان و هه ورامان ، ئه م شه و  شه ویکه که ده نگی ژنان  ده نگیکی گه شه ، ده نگی ژنان  له کیوه کانی کوردستان ؛ له قه ندیل و کوبانی .ئه مشه و شه و یده نگی خوشی خاتو روژانه. روژان به رای گشتی هونه رمه ندانی به شدار له م پروگرامه  به رهه می ئه مشه وی پیشکه ش کردوه به ژنانی چالاکی کورد که به هه ستی قاره مانانه ی خویان وتوانایی ژنانیان له ویستانن به رانبه ر به شه رو خوازی و به شه رکوژیدا به جیهان پیشان دا. روژان هه روه ها گورانیه کانی خوی پیشکه ش به ژنانی ئیران که ئیزنی گورانی خویندنیان نیه پیشکه ش کردوه.
 کاتی ممارسه بو ئاماده کاری پیشکه ش کردنی ئه م به رنامه بیستنی جوزه له و گورانیه فولکلوره کوردیه کان منی برده وه بو کاتی ژین له ولات  ، ئیوه ش به خیر بین بو گه شتن به م هه سته.
شایانی باسه که بو جاری یه که م هونه رمه ندانی ئه مریکی، کورد، فارس، لاتین، روژهه لاتی ناوه راست و ئروپا له ژیر چاوده ری ماموستای ریزدار شاهین یوسف زمانی ئاهه نگی خوشی موسیقای کوردی و فارسی پیشکه ش ده که ن. ئاهه نگی ئه مشه و بریتیه له چه ن گورانی به چه ن زاراوه ی کوردی  و چه گورانی فارسی ، و هه لپه رکی کوردی له چوار پارچه ی کوردستانه وه.
روژان تا ئیسته ده یان گورانی به زمانی کوردی ،فارسی و ئازه ری تومار کردوه و له گه ل هونه رمه نده به نیو بانگه کانی کورد و ئیراندا ئیشی کردوه. ئه و به دریژه ی زیاتر له 20 ساله گورانی به فورمیکی پروفشنال ده خوینیت و جگه له ئه مریکا له چه ن ولاتی ئروپا ش پروگرامی پیشکه ش کردوه.
له راستی دا له مارکتی موزیکی ئه مروی جیهاندا که خه باتگیری و به رخودان زور جیگه ی زه عیفه پیوه ند دانی شادی و خه بات کاریکی گرینگه. هه بویه سپاسی هه مو ریکخه ران و به شدارانی پیک هینانی ئه م پروگرامه و هه مو ئیوه ی ئازیزکه به پشگریتان له سه رکه وتنی ئه م پروگرامه به شدار کردوه  ده که م.
به ریزان!
له لایه ن کومیته ی ئاماده کاری شانازم که له قولایی دله وه به خیرهاتنتان لی بکه م.

پی شادم  که هه مو لایک له هونه رمه ندان و گورانی بیژ و میدیاکار و هه لپه رکی به بی چاودیری مالی و به بی به رژه وه ندی و به هه ستیکی خو به خشانه بو سه رکه وتنی ئه م پروگرامه به شدار بوون. چونکا ده یانه وی به خوبه خشی خویان ئیمه به خوبه خشی ژنی کورد له کوبانی و ژنی ده نگ براو له ئیران پیوه ند بده ن
زور سپاس له هه موو ئه و که سانه ی که به به شدار بونیان خوشحالیان کردین و هه روه ها سپاسی تایبه ت له هاورییانی ئه زیز .ئه مه ئیوه و ده نگی ئه وین.
 
 
 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------- 
روژان  صدایی است از سرزمینهای دور اما نهفته در دل ما. صدایی از آبیدر و طاق بستان و هورامان. امشب شبی است که او صدای زنان را از کوههای کردستان ، از قندیل و کوبانی با ما پیوند می دهد. این بار .........
 


Wednesday, March 11, 2015

بەشداری ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەتدا-وت و ویژیک له گه ل گولان :چنار سەعد عەبدوڵڵا



Source:
چنار سەعد عەبدوڵڵا و سوره ییا فه لاح
http://gulan-media.com/sorani/details.php?section=4&id=27434

بەشداری ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەتدا

به‌رواری دابه‌زاندن: 15/01/2015 : 14:24:21
ژمارەی بینین: 159
راپۆرتی هاوبەشی د.چنار سەعد عەبدوڵڵا و فایلی كۆمەڵایەتی گوڵان

پڕۆژەی راپۆرتی هاوبەشی سیاسەتمەدار و رۆژنامەنووس، هەروەها ئەكادیمیست و رۆژنامەنووس لە رۆژنامەگەری كوردی لە دوای ساڵی 1997 بۆ یەكەمجار لە رۆژنامەی برایەتی تاقیمان كردەوە و لەو پڕۆژەیەدا كۆمەڵێك سیاسەتمەدار و ئەكادیمیست بەشدارییان كرد و كۆمەڵێك راپۆرتی زۆر نایابی لێ بەرهەم هات كە بەشی زۆریان وەك سەرچاوە لە دیراساتی ئەكادیمی و ئامادەكردنی راپۆرتی دەزگا حكوومییەكان سوودی لێوەرگیراوە، ئەو بەڕێزانەی لەو كارە هاوبەشییان كردین، بەشێكیان بریتی بوون لە (شەهید مەهدی خۆشناو، شەهید سەعد عەبدوڵڵا، خوالێخۆشبوو پڕۆفیسۆر سەعدی بەرزنجی، د.شێرزاد نەجاڕ، د.مەهدی جابر، پڕۆفیسۆر خەلیل ئیسماعیل، د.نەژدەت ئاكرەیی، پڕۆفیسۆر ئازاد نەقشبەندی و...هتد)، ئەم هاوكارە رۆژنامەنووسانەشمان لەم پڕۆژەیە بەشداربوون: (كەریم قادر، نورەدین سەعید وەیسی، چیمەن ساڵح، دڵشاد وەسانی، فاروق كەریم)، ئەمجارەیان ئەوكارە هاوبەشەی (برایەتی)مان گواستۆتەوە بۆ (گوڵان) و هەوڵدەدەین فایلی كۆمەڵایەتی كە بریتین لە: (رۆشنا عومەر، تارا محەمەد، سالار بابەشێخ) كۆمەڵێك راپۆرتی دیكە ئەنجام بدەین، ئەمەش یەكەم راپۆرتە كە بە هاوبەشی لەگەڵ خاتوونی سیاسەتمەدار د.چنار سەعد عەبدوڵڵا ئەندامی سەركردایەتی پارتی دیموكراتی كوردستان ئامادەمان كردووە.



«ئافرەت شەفافییەت و هەستكردن بە بەرپرسیاریەتی زیاتر و هەڵوێستی دادپەروەری بە سیاسەت دەبەخشێت». ئەمە دەرئەنجامی راپرسیەكی ئاژانسی پەرەپێدانی نەتەوە یەكگرتووەكانە كە زیاتر لە 200 بەرپرسی گشتی و سەرۆكی رێكخراوی ناحكوومی بەشدارییان تێدا كردووە.
لە سەرەتاكانی سەدەی بیستەم خەبات و هەوڵی رۆشنبیر و چالاكوانەكانی بواری فێمێنستی و مافەكانی مرۆڤ لەسەر پرسی یەكسانیی رەگەزی و بەدەستهێنانی مافی ئافرەتان، رەنگە زیاتر بەو ئاڕاستەیە بووبێ كە ئافرەتانیش وەك بەشێك لە پێكهاتەی كۆمەڵگەی مرۆیی، مافی خۆیانە كە رێز لە ویست و ئازادی و چالاكییەكانیان بگیردرێت. بەو مانایەی كە جیهانبینییەكە زیاتر لە چواردەوری ئەوەدا دەخولایەوە كە ئافرەت چۆن ئازادی و مافەكانی بەدەست بهێنێ، نەك چۆن كۆمەڵگەیەكی ئازاد و دادپەروەر لە رێگەی دەستەبەربوونی مافەكانی ئافرەتان بێتە كایە.
ئەزموونی وڵاتانی پێشكەوتوو لە هەمبەر كاری ئافرەت لە بواری سیاسی و ئیداری و رەخساندنی زەمینەی گونجاو بۆ دەرخستنی تواناكانی ئەم رەگەزە، ئەوە دەردەخەن كە بەشداریی راستەقینە و چالاكانەی ئافرەتان لە گشت بوارەكانی سیاسی، ئابووری، كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی هۆكاری بەمەدەنیكردن و چەسپاندنی دادپەروەری زیاتر و دابەزینی ئاستی گەندەڵی و بەرزكردنەوەی داهات و كەمكردنەوەی رۆحی توندڕەوییە.
ئەگەر بمانەوێ پتر باسی بەهرە و تواناكانی ئافرەتان بكەین، دەكرێ راپۆرتەكانی بانكی نێودەوڵەتی بە نموونە وەربگرین، كە تێیدا هاتووە: «ئافرەتان كەمتر حەزیان لە تێكەڵبوون بە بەرتیلخواردن و گەندەڵی هەیە، بۆیە ئەو وڵاتەی كە رێژەی ئافرەتی لە درووستكردنی بڕیار زیاتر بێت، ئاستی گەندەڵییان نزمترە».
 
هەر سەبارەت بە سوودەكانی بەشداریكردنی ئەكتیڤی ئافرەت لە ناوەندی بڕیاری سیاسیدا (ئیزابیل كۆڵمان) كە توێژەرێكی باڵای سیاسەتی دەرەوە و پسپۆڕە لە بواری یەكسانیی رەگەزی لە ئامۆژگای پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئەمریكا، بۆچوونی وایە كە رێگەدان بە ئافرت بۆ بەشداریكردن لە ژیانی سیاسی، سوود بە پرۆسەی دیموكراسی دەگەیەنێت. جەخت لەسەر ئەوەش دەكاتەوە كە توێژینەوە تازەكان ئاماژە بەوە دەدەن كە ئافرەتانی دەسەڵاتدار بەراورد بە پیاوانی سیاسەتمەدار، بژاردەی جیاواز دێننەكایە و سوودیش بە سەرچاوەی گشتی دەگەیەنن. ئەمانە و چەندین لێكۆڵینەوە و ئەزموونی وڵاتانی پێشكەوتوو دەرخەری ئەو راستییەن كە ئافرەتان لە هەر كۆمەڵگەیەك، ئەو هێزە كاریگەرەن كە دەتوانن خزمەت بە كۆی بوارەكانی ژیان بگەیەنن، بەڵام كەی و چۆن دەتوانن ئەو كاریگەرییە درووست بكەن؟ كەی ئافرەت دەبێتە كاراكتەرێكی وەبەرهەمهێن لە كۆی بوارەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی بە تایبەتی سیاسیدا؟ ئەمە لە دوو حاڵەتی سەرەكیدا روودەدات، یەكەمیان: كاتێك ناوەندی كۆمەڵایەتی و سیاسی ئاسانكاری دەكات بۆ دەركەوتنی ئەو رەگەزە و سەرمایەگوزاری لەسەر تایبەتمەندیی فكری و تواناكانی دەكات. دووەمیان: ئەو كاتەی ئافرەت خۆی لە رێگەی خەزێنەیەكی مەعریفی دەوڵەمەند و دەیالۆگێكی مەنتیقی و نەرم بتوانێت سەرنجی كۆمەڵگە بۆ ئەو بابەتانە رابكێشێ كە دەیخاتەڕوو، بەجۆرێك كە كاریگەری درووست بكات. بە لەبەرچاوگرتنی ئەو دوو حاڵەتەی سەرەوە، پرسیارێكی دیكە دێتە پێشەوە كە پەیوەندی بە تەوەری سەرەكیی بابەتەكەی ئێمەوە هەیە، ئەویش ئەوەیە: ئایا لە كوردستان زەمینە لەبارە بۆ ئەوەی ئافرەتان بەشداری لە درووستكردنی سیاسەت و بڕیاری سیاسیدا بكەن؟ وەڵامی ئەو پرسیارە (نەخیر)ـە، ئەگەر هەشبێت زۆر بەرتەسك كراوەتەوە. ئەوەش چەند هۆكارێكی سەرەكی هەیە، یەكەم: بەها و نەریتی دیموكراسی و مەدەنییەت لە كۆمەڵگەی كوردیدا جارێ وەك پێویست نەچەسپاوە، ئەمەش بۆتە هۆی ئەوەی دامەزراوەكانمان هەر لە پارتە سیاسییەكانەوە بگرە، تاكو دامەزراوە تەشریعی و ئیداری و تەنانەت رێكخراوەكانیش نەتوانن بە شێوەیەكی دامەزراوەیی كارەكانی خۆیان ئەنجام بدەن و گشت ئەندامان لە خوارەوە بۆ سەرەوە بەشداری لە ئیدارەدانی كاروبارەكان بكەن و لە ئەنجامدا پشكداربن لە درووستكردنی سیاسەتی گشتی و تایبەتی وڵات و دامەزراوەكانیان. كەواتە لە كۆمەڵگەیەكی نەریتی و تازە دیموكراسی وەك كوردستان، ئەگەر بواری بەشداریكردن لە درووستكردنی سیاسەت بۆ پیاوان بەرتەسك بێت، بۆ ئافرەتان دەبێ چەند سنووردارتر بێت؟
دووەم: لە كۆمەڵگەیەكی باوكسالاری چەشنی كوردستاندا، متمانە بە تواناكانی ئافرەت لە كاری سیاسی و سەركردایەتیدا لاوازە، بۆیە ئەو راستییە نابێ لەیاد بكرێت كە لەم قۆناغەدا ئەو ئافرەتانەی لە پێگەی بەرپرسیاریەتیدان لە ژێر تاقیكردنەوەی كۆمەڵگەدان، كە بەداخەوە لەبەر كۆمەڵێك هۆكار هەندێك لەو ئافرەتانە لەو تاقیكردنەوەیە وەك پێویست سەركەوتوو نەبوون، ئەمەش پرۆسەی درووستكردنی متمانەكەی لاوازتر كردووە.
لە مەتبەخی سیاسەتدا گومان لە دەستڕەنگینی و توانای ئافرەت دەكرێت، كەچی زۆر كەمن ژمارەی ئەو كەسانەی كە گومانیان لە كابانی ئافرەت لە چێشتخانەی ماڵەكەیدا هەبێت، لەبەر ئەوەی دەبینین دەستڕەنگینی و زنگینیی هزری ئافرەتەكە وادەكات خۆشترین خواردن و شیرنەمەنی و خواردنەوەكان درووست بكات، بێگومان ئەگەر لە ناوەندەكانی بڕیاری سیاسیشدا كاری درووستكردنی پێ بسپێردرێ، دەتوانێت لە درووستكردنی سیاسەتیشدا رۆڵیكی كارامە ببینێت و كاكڵ و توێكڵی سیاسەتەكەش جوانتر بكات. مەبەست لەو شوبهاندنە ئەوەیە لە هەموو توانا و بەهرەكانی خانمان كەڵك وەربگرین و بە بەشداركردنیان لە درووستكردنی سیاسەت، سیاسەتێكی حەكیمانە و درووست و حوكمڕانییەكی كارامەترمان هەبێت.
 
بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی ئافرەت هەڵگری چەندین تایبەتمەندیی ئەرێنی و خودییە، وەك دڵسۆزی و فیداكاریی دایكانەی، دەستپاكی و ترسی لە ناوزڕاندن، روانگەی دوورمەودای بۆ داهاتووی خێزان، هەڵسووڕاندنی ئابووری و كاروباری ناوماڵ، وردبینی و پێشگیری لە نەخۆشكەوتنی منداڵەكەی پێش چارەسەری، ئەوانەو چەندین خووی دیكەی خانمانە وادەكەن ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەت و تەنانەت لە بەشداربوونی لە بەڕێوەبەریدا كاریزماتر بێت. بۆ نموونە ئەگەر وەزیری تەندرووستی ئافرەت بێت، رەنگە زیاتر لە (چارەسەر و هاوردەكردنی دەرمان)، بیر لە رێگری و (رێكارگەلی پێشگرتن لە نەخۆشییەكان) بكاتەوە، یان ئەگەر وەزارەتی پەروەردەی پێ بسپێردرێ، لەوانەیە گرینگی زیاتر بە دایەنگە و باخچەكان بدات، چونكە خۆی ئافرەتە و دایكە و دەزانێت منداڵ لەو قۆناغەی تەمەنیدا چی پێویستە. یان ئەگەر سەرۆكی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان ئافرەت بێت، ئەوا لەوانەیە سیاسەتێكی ئاشتیخوازانە و نەرمتر باڵ بەسەر جیهاندا بكێشێت.
كەواتە سەبارەت بەو پرسیارەی كە چۆن دەتواندرێ لە كوردستان بەشداریی ئافرەت لە پرۆسەی درووستكردنی سیاسەتدا ئەكتیڤ بكرێت؟ وەڵامەكە ئەوەیە كە چۆن ئەمڕۆكە زۆربەی وڵاتانی تازەگەشەسەندوو هەوڵدەدەن بە سوود وەرگرتن لە ئەزموونی كاری سیاسیی وڵاتانی پێشكەوتوو لە مەسەلەی مومارەسەكردنی دیموكراسیەتدا كەم كەمە ئەو فەرهەنگە لە كۆمەڵگەكەیان گەشە پێ بدەن، هەروەها چۆن بۆ دامەزراندنی بنیادی ئابوورییەكی تەندرووست و بەهێز پەنا بۆ نموونە ئەزموونكراوەكانی وڵاتان دەبەن، هەروەها چۆن بۆ داڕشتنی سیستمی تەندرووستیی پێشكەوتوو سوود لە تەكنیك و ئەزموونەكان وەردەگرن، بەهەمان شێوە پێویستە لە مامەڵەكردن لەگەڵ سوودوەرگرتنی تواناكانی ئافرەت و بەشداریپێكردن و سەرمایەگوزاریكردن لەسەری بۆ سوودی گشتی، پشت بە ئەزموونی وڵاتانی پێشكەوتووی مەدەنی ببەسترێ و زیاتر لەوە كات بەفیڕۆ نەدرێت و ئەو سەرمایە نووستووە ببووژێندرێتەوە. لە بەرامبەریشدا ئافرەتان پێویستە نموونەیەكی پێشكەوتوو و جیاوازتر لە نموونەكانی پێشووتری خۆیان و پیاوان لە سیاسەتكردن پێشكەشی كۆمەڵگە بكەن.
د. ڤیان سلێمان سكرتێری یەكێتی ئافرەتانی كوردستان، راشكاوانە دەڵێت: «ئێمە وەك یەكێتی ئافرەتان و ئەو ئافرەتانەی كە لەناو پارتیدا لە پلە باڵاكاندان كەمتەرخەم بووین لەوەی ئافرەتی سەركردە و كچی بەتوانا لەبواری سیاسیدا پەروەردە بكەین». هاوكات هێما بۆ ئەوە دەكات كە «ئافرەتان بە بڕیارە نەرمەكانیان زیاتر دەتوانن ئاشتی كۆمەڵایەتی و سەقامگیری سیاسی دەستەبەر بكەن و بەشداری ئافرەتیش لە بڕیاری سیاسی راهێنانی پیاوانە لەوەی كە بزانن ئافرەت هاوبەشی تەواویانن»، گوتیشی: «ئەگەر لە پەرلەمان رێژەی ئافرەتان زۆربن، ئەوكات پیاوان دەزانن كە ئافرەتانیش وەك ئەوان هاوبەشی بڕیار و پڕۆژەیاساكانن، ئەو بیرۆكەیەش لەلای پیاو دەسڕێتەوە كە دەبێت تەنیا پیاو سەركردایەتی بكات».
لە لایەكی دیكەوە هاوكێشەكانی سیاسەت لە ناوچەكە ئەوەی سەلماندووە كە هەرێمی كوردستان بەرەو دەمەزرانی دەوڵەتی سەربەخۆ هەنگاوی خێرا هەڵدەگرێ و دەوڵەتداریش لە ئاستی جیهانیدا بەبێ بەشداری ئافرەت رووخسارێكی جوانی نییە و لە ژێر پرسیاردا دەبێت، بۆیە بە پێویست دەزانرێ، ئافرەتان زیاتر لە ناوەندەكانی بڕیاری سیاسی دەربكەون، كەچی لەگەڵ ئەوەشدا كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، هاوشێوەی كابینەكانی شەش و حەوت، تاقانە وەزیرێكی ئافرەت تێیدا بەشدارە، ئەوەش هەم پەرلەمان وەكوو پەسەندكاری كابینەكە، هەم حكومەت و هەم حزبەكانیشی رووبەڕووی رەخنەی چالاكانی مەدەنی كردووەتەوە. ئەوان جەخت لەوە دەكەنەوە كە هەرێمی كوردستان جگە لەوەی لە دامەزرانی دەوڵەتی سەربەخۆ نزیك بووەتەوە، هاوكات لە قۆناغی گواستنەوە (ئینتقال)ی كۆمەڵگەیەكی نەریتی بەرەو بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی مۆدێڕندایە و ئەوەش بە بێ بەشداری كارای خانمان مسۆگەر نابێت. جەختیش لەوە دەكەنەوە كە هەتا لە كوردستاندا ئافرەت وەك كارەكتەرێكی سیاسی و خاوەن تێز و پراكتیكی سیاسی سەیر نەكرێت، ئافرەتی سیاسەتمەدار بە دەگمەن درووست دەبێت. هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگێڕنەوە كە حزبە كوردییەكان نەك دەرفەتی یەكسانیان بۆ ئافرەتان نەڕەخساندووە كە هاوشانی پیاوان بەشداری سیاسەت بكەن، بگرە رێگری و كۆسپیشیان بۆ درووست كردوون. نموونەش بەوە دەهێننەوە كە پەرلەمانتارە ئافرەتەكان دەنگیان بە حكومەتی خاوەن تاقانە وەزیرێكی ئافرەت دا و توانای ئەوەیان نەبوو بۆ زیادكردنی ژمارەی وەزیری ئافرەت لە كابینەی نوێی حكومەتدا پێداگیری بكەن، ئایا ئەوە دەرخەری ئەو راستییە نییە كە دەگوترێ خودی ئافرەتانیش لە مسۆگەركردنی مافەكانی خۆیاندا كەمتەرخەمییان كردووە؟ یەكێك لە هۆكارەكانی كەمبوونی رێژەی ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەتدا بۆ ئەوە دەگێڕنەوە كە دیاردەی دەستەگەرایی ناو پارتەكان وادەكات پیاوەكان لەو گەمەیە باشتر بچنە پێشەوە و سەركەوتووتر بن و زیاتر چانسیان هەبێت كە پشتگیری بكرێن، بەڵام ئافرەتان ئەو فرت و فێڵانە نازانن كە پیاوەكان دەیزانن. لە لایەكی دیكەوە نە حزبە سیاسییەكان و نە دەسەڵاتیش بە كردەوە ئافرەتیان نەهێناوەتە ناو پرۆسەی درووستكردنی سیاسەت و كەمتر متمانەیان بە توانا و لێهاتوویی ئافرەت هەبووە، خودی ئافرەتانیش متمانەیان بە توانای هاوڕەگەزی خۆیان نییە و لەسەر پرسەكانی خۆیان كۆك نین.
رێبوار یەڵدا ئەندامی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا كە رێكارەكانی تێكەڵبوونی ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەتدا چین و بە تاچەند بەشێوەیەكی كرداری هەست بە بەشداریكردنی ئافرەتان لە درووستكردنی سیاسەت و بەڕێوەبردنی وڵاتدا دەكرێ؟ بەمجۆرە را و سەرنجی خۆی خستەڕوو: «ئەم پرسە باسی زۆر هەڵدەگرێت و پرسێكی قووڵ و فرەڕەهەندە و دەكرێت كاری زۆری لەسەر بكرێت، مەساحەیەكی زۆریشی لەپێشە بۆ قسەكردن و كاركردن لەسەری، لەبەر ئەوەی سیاسەت هەموو كایەكانی ژیان دەگرێتەوە، بەشداریكردنی ئافرەتیش لە سیاسەتدا بۆ كەلتوور و فەرهەنگی كۆمەڵگە دەگەڕێتەوە، بۆیە ئەو پرسیارە دێتەئاراوە كە ئایا كەلتوور و فەرهەنگی كۆمەڵگەی ئێمە تا چەند زەمینە خۆش دەكات بۆ ئەوەی ئافرەت بۆ ئەو بوارە رابكێشێت، ئەویش نەك بە شێوەیەكی فیزیكی، بەڵكو بە شێوەیەكی كرداری كە بەشدارییەكی كاریگەریشی لە سونعەی قەرار (درووستكردنی بڕیار) هەبێت؟ ئەوەش پێویستی بەوە هەیە كە پیاو زەمینەی بۆ خۆش بكات و لە هەمان كاتدا پشتگیری بكات. لە هەرێمی كوردستان گۆڕانێك بەدی دەكرێ لە هاتنەپێشەوەی ئافرەتان و بەشداریكردنیان لە سیاسەت، گۆڕانی شكڵی و جەوهەریی پرسەكەش باسی زۆر هەڵدەگرێت، بەڵام لانیكەم ئەگەر سەرنجی موئەسەساتە رەسمییەكانی وەك پەرلەمان و حكومەت بدەین، تەنانەت لە حزب و ئۆرگانە سیاسییەكانیش بەراورد بە رابردوو بەشداری ئافرەت لە رووی چەندایەتی و تەنانەت چۆنیەتیشەوە زیاتر بووە، ئەگەر خولەكانی پەرلەمان بە نموونە وەربگرین، ئەو گۆڕانكارییە دەبینین كە ژمارەی ئافرەتانی پەرلەمانتار لە هەڵكشاندا بووە، لەوانەیە بەشێكی پەیوەست بووبێت بە یاسای (كۆتا) و ئەو چەندایەتییەی پتر كردبێت، بەڵام لە رووی چۆنیەتیشەوە پەرلەمانتاری ئافرەت زۆرن كە توانای قسەكردن و هەڵوێستگرتن و پێشكەشكردنی پڕۆژەیان هەیە و تەنانەت سەرۆكایەتی لیژنەكانیش دەكەن، لە حكومەتیش ئەگەرچی لەم كابینەیە تەنیا یەك ئافرەتی وەزیرمان هەیە، بەڵام ئەوە بەو مانای تەراجوع (بۆ پاش گەڕانەوە) نییە و زۆر لە بەڕێوەبەرایەتییەكان بە ئافرەتان سپێردراوە. بەڵام لێرەدا ئەو پرسیارانە درووست دەبێت كە: ئایا ئەو زیادبوونەی ژمارەی ئافرەتان لە پەرلەمان و حكومەت و ئۆرگانە سیاسییەكاندا تا چەند لە درووستكردنی بڕیاردا رۆڵی هەبووە؟ ئایا پیاوانی هاوكاریان پشتیوانی و كارئاسانییان بۆ كردوون؟ خودی ئافرەتان تاچەند توانیویانە كەموكوڕییەكان دەستنیشان بكەن و بیخەنە مەحفەلێك و كۆدەنگییەكی بۆ درووست بكەن، لەو بوارانەدا گلەیی هەیە، لە بەر ئەوەی كۆمەڵگەی ئێمە كۆمەڵگەیەكی پیاوسالارە و پیاو هەوڵی قورغكردنی هەموو پۆستەكان و ئیمتیازەكان دەدات، خودی ئافرەتیش شەرمن بووە و پێیوایە دەرەقەتی ئەو هەوڵانەی پیاو نایەت، نەریت و فەرهەنگی كۆمەڵگەش بەربەستی دیكەی بۆ درووست دەكات، لەوەی كە نەتوانێت بۆ نموونە لە خولەكانی دەرەوەی وڵات بەشداری بكات، یان تا درەنگانی شەو ئافرەت لە دەرەوەی ماڵ سەرقاڵی راییكردنی كاری ئیداری و حزبی و سیاسی بێت. هەر پیاوێك مەسئوولە لەوەی زەمینە خۆش بكات بۆ هەڵكشانی ئافرەت، هەروەها دەبێت پیاو ئەو پاوانخوازییە واز لێبێنێت كە ئافرەت بە ژمارە دوو سەیر بكات ئەگەر لە خۆیشی زیرەكتر بێت، ئامادە نەبێت دەنگی پێبدات، دەبێت لە بەشداریی شكڵی و دیكۆری ئافرەت خۆمان دەرباز بكەین، دەبێت پێوەر كەسی بەتوانا بێت، ئیدی ئەو كەسە ئافرەت بێت یان پیاو جیاوازی نەبێت. كاتێك نەتەوە یەكگرتووەكان ساڵێك تەرخان دەكات بۆ كچان ئەوە پەیامێكە بۆ كۆمەڵگەی ئێمەش و داوا دەكات عەقڵییەت و تێڕوانینی ئینسانیمان بەرامبەر بە ئافرەت بگۆڕین. دەزگا رەسمییەكان جانبێكی تەشریعییە و دەكرێت هەموو ئەو یاسایانەی كە لە بەردەم بەشداریی ئافرەتدا رێگرن، لە بەرژەوەندیی ئافرەت و بەشداریپێكردنی زیاتری هەموار بكرێن، یان لا بدرێن، چونكە تا ئێستاش یاسامان هەیە كە ئافرەت بە پلە دوو دادەنێت لە بەرامبەر پیاو، هەروەها حكومەت وەك دەسەڵاتی تەنفیزی لە سیاسەتی وەزارەتەكانیدا دەتوانێت بیر لەوە بكاتەوە كە لە توانای ئافرەت زیاتر سوود وەربگرێ، واتە پلانی وای هەبێت كە وەزارەتەكان نەك رێگری نەكەن، بگرە ئافرەتی زیاتر رابكێشنە ناو وەزارەتەكان بۆ ئەوەی ژمارەیەكی زیاتری ئافرەت بكەونە ناو كاركردنی فیعلییەوە و لەوێشەوە بەرەبەرە ئیرتیقا بكات، هەروەها پەروەردە لە گرنگترین وەزارەتەكانە و پێویستە وەك مەنهەج منداڵ لە باخچەی منداڵانەوە تا قۆناغەكانی سەرەوە بە یەكسانی رەگەزی ئاشنا بكات، میدیاش بەگشتی كێڵگەیەكە خەڵكێك كاری تێدا دەكات و رووبەرێكی بەرفراوانی هەیە بۆ تەرویج و رەبتێكی دیالیكتیكیشی هەیە لەگەڵ خەڵك و دەسەڵاتەكان و دەتوانن كار لە سەر ئەوە بكەن، پڕۆژەیەك گەڵاڵە بكرێ و بخرێتە بەردەم پەرلەمان كە بە پێی یاسا پشتیوانی هاتنە پێشی ئافرەتان بكرێت.
لە لای خۆیەوە سورەیا فەلاح
 چالاكی بواری ئافرەتان و مافی مرۆڤ سەبارەت بە بەشداریكردنی ئافرەت لە درووستكردنی سیاسەتدا دەڵێت: «مرۆڤی پێشكەوتوو بەو قەناعەتە گەیشتووە كە ئافرەت ئەشێ بەشداری لە سیاسەتدا بكات، تا پرۆسە و رەهەندی كۆمەڵگە پێشكەوتن بە خۆیەوە ببینێت، بەڵام پرسیار ئەوەیە چۆن و بە چ جور و تا چ رادەیەك ئەقڵانییەتی ژن دەتوانێ لە سەر پێشكەوتنی خۆی و نەتەوەیەك و تەنانەت دەسەڵاتیش كاریگەر بێت. هەر بۆیە یەكێك لەو فاكتەرانە كە ئەو گۆڕانكارییەی پێكهێناوە، بەشداری لە هێز و هەژموونی سیاسییە، واتە بەشداری ژن لە سیستمە سیاسییەكاندایە، لە وڵاتە پیشەیی و پێشكەوتووەكان و ئەو وڵاتانەی وا خەریكن پێشدەكەون، ئەم چەمكە لەگەڵ پێشكەوتووییدا گرێی دراوە. بۆ ئەوەی گرنگبوونی بەشداریی عەقڵانی ئافرەت لە كایە سیاسییەكان بەرجەستە بكەین، پێویستە لە رووی تیۆرەوە بەشداری سیاسیی ژن و ئەو پرۆسەیە شیكاری وردتری بۆ بكەین و ئەزموونەكانی وڵاتانی پێشكەوتووش بە هەند وەربگرین. چونكە بەشداری ئافرەت لە بواری سیاسیدا پرۆسە و فەرایەندێكە كە پێویستە تاك بە تاكی كۆمەڵگە بەبێ جیاوازی رەگەزی وەك راستییەكی جێگیركراو، یان وەك واقعێك لێی بڕوانن، بە بەشداری هاكەزایی ئافرەت ناتوانین مومارسەی ئازادی و بەشداربوونی سیاسی بكەین. چونكە عەقڵییەتی ئافرەت دەدرێت بە دەست ئەو كەسانەی كەوا دەیانەوێت لە ئافرەت وەك ئامێری دەستی حكومەت، حزب، یان گرووپێك بەكاربێنن، كە لە بەرژەوەندی یەكسانی رەگەزی و ئازادی گشتیدا كار ناكەن».
سورەیا فەلاح لە درێژەی ئاخافتنەكەیدا جەخت لەوە دەكاتەوە كە بەشداری ئافرەت لە سیاسەتدا ئەگەر بە ژمارەش كەمبێت، دەتوانێت لە داهاتووی وڵاتێكدا وەك مومارسەی دیموكراسی رۆڵی هەبێت و بە هەر شێوەیەك بەشداری ئافرەت لە سیاسەتدا رێگەخۆشكەری خولقاندنی سیستەمێكی باشترە. بەڵام هێشتا كەلتووری زۆربەی وڵاتانی دنیا دۆخی ئابووری و كۆمەڵایەتی و سیاسی بۆ پیاوان زەوت كردووە، ئەوەش نۆرمی كەلتووری نێرسالارییە كە رێگری لە ئیرادەی ئافرەت و بەشداربوونی لە جومگەكانی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتیدا دەكات».
سورەیا فەلاح رایوایە ئافرەتانی كورد لە بەشداریی سیاسی بێبەش نەكراون، بۆ سەلماندنی قسەكەشی هێما بۆ ژمارەی ئافرەتانی بەشدار و ئەندامی حزبە سیاسییەكان دەكات و ئەوەش دەخاتەڕوو كە وەكو تاكیش زۆر ئافرەتی كورد لە سیاسەت چالاك بوون. گوتیشی: «زۆر جار كچی كورد ئەگەر لە سیستەمی نەریتی رایكردبێت، ئەوا بەرەو سیاسەت چووە. من پێموایە كاتێك ژنێك توانی لە هەرێمێكی ژێردەست و لەژێر یاسای نەیار و رەگەزپەرەستەكان چالاكی بەردەوامی هەبێت، ئیتر بە زوڵم و زۆر و توندوتیژی قایل نابێت و بەرامبەری رادەوەستێ. ئەگەر لە هەر چواربەشی كوردستان بڕوانین، بۆمان دەردەكەوێ كە لە هەموو كاتێكدا ژنان رۆڵیان لە بەشداریی سیاسی لە چالاكیی حزبەكان و بزاڤە كۆمەڵایەتییەكانیشدا هەبووە. لە باشووری كوردستانیش ژنان قۆناغی زۆریان بڕیوە، هەرچەندە ژنانی باشووری كوردستان لە ئێستادا لە وەزعی بەشداریی خۆیان لە دەسەڵاتدا رازی نین، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ دەوڵەتە رۆژئاواییەكانیش رێژەی بەرچاویان لە پەرلەمان هەیە و لە پلەی وەزاریشدا كار دەكەن. بەڕای من ئەم بارودۆخە لەم پارچەی كوردستاندا بە خێراییەكی دیاریكراو چووەتە پێشەوە، هەوراز و سەروخوارێكی زۆریشی دەبێت. بەڵام رێگەیەكی دیموكراتی و خەڵكییە و پلورالیسمێكی زۆری تێدایە و تیاشیدا دەبێت، ئەگەر خوپەرستی و تاكایەتی و بەرژەوەندی تەسكی كەسی و حزبی بەكار نەهێندرێت، بەگشتی ئافرەت لە هەرێمی كوردستان پێشكەوتووەو خەریكی پەیداكردنی ئایندەی خۆیەتی، بەڵام دەبێت ئەوە بزانین هەتا بەشداریی ئافرەت لە بواری ئابووریدا لاواز بێت، لە بەشداری سیاسیشدا پێگەیەكی ئەتۆیان نابێت. هەروەها دوو شكڵی بەشداری سیاسی هەیە، بریاڕدان و بریاڕوەرگرتن، هەردووكی بەشداری سیاسین، بەڵام ئەگەر ئافرەتان لە ئەقڵییەتی خۆیان كەڵك وەرنەگرن، لە هەر دوو شێوازەكە دەبنە ئامێرێك بە دەستی پیاوەكانەوە، كە تەنیا لە بەرژەوەندی خۆیان كەڵكیان لێ وەردەگرن، نەك بە مەبەستی سەرخستنی سیستەمێك كە هەر دوو رەگەز بە یەكسانی سەیر بكات. لە لایەكی دیكەوە ئەوە پرسیارە درووست دەبێت كە لە وڵاتێكدا كە دەسەڵات ئافرەتان ناچار بكات وزەی خۆیان بە شەڕكردن لەگەڵ هەموو جۆرەكانی زوڵم و ستەمكاری دابنێن، چۆن دەتوانن بۆ كاری سیاسی خۆیان بەهێز بكەن؟».
 
پەرلەمانتار د.ئەشواق جاف ئەندامی لیژنەی مافی مرۆڤ لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق سەبارەت بە ئافرەت و بەشداربوون لە پرۆسەی سیاسی بەمجۆرە رای خۆی دەردەبڕێت: «ئەگەر سەیری پەرلەمانی عێراق بكەین، دەبینین پەرلەمانتارانی ئافرەت وەك لەولەبی لیژنەكانن و تەنانەت پەرلەمانتارە پیاوەكانیش ئیعتیرافیان بەم توانایەی ئەوان كردووە، بەڵام بەداخەوە لای ئێمە وەكو عێراق و وەكو هەرێمی كوردستانیش بەحوكمی ئەوەی كە بیرۆكەی سیاسی لای پیاوەكان نەگیشتۆتە ئاستی دیموكراسی راستەقینە، بەڵكو ئەو دیموكراسییە تەنیا دروشمە و لە راگەیاندنەكان باسی لێوەدەكرێت، هەر لەبەر ئەوە لە پرۆسەی سیاسیدا لە كاتی بڕیارداندا رێگەی بەشداریكردنی ئافرەت نادەن، بچووكترین بەڵگەش كەمی ژمارەی وەزیرەكانە كە كابینە لە دوای كابینە لە دابەزین و كەمكردنە، لە هەردوو حكومەتی عێراق و هەرێم هەریەكەو تاقانە وەزیرێكی ئافرەتمان هەیە، تەنانەت لە عێراق وەزارەتێكی كارا و گرنگ نادەن بە ئافرەت كە بڕیاری راستەقینە درووست بكات، بەڵكو وەزارەتی دەوڵەت دراوە بە ئافرەت، كە ناكاراترین وەزارەتە، ئەوەش بەڵگەیەكی دیكەیە لەسەر ئەوەی كە سیاسەتمەدارە پیاوەكان تەنیا بە دروشم ئیعتیراف بە بوونی ئافرەت لە پرۆسەی سیاسیدا دەكەن، بەڵام لەسەر ئەرزی واقع ئەو دانپێدانانە بوونی نییە، لەگەڵ ئەوەشدا رێژەی 25%ی كۆتا بووە ئەمری واقع بەسەر پیاواندا و ئافرەت لە پەرلەمان توانی تێكەڵی سیاسەت بێت و لە داڕشتنەوەی یاسا بەشداری هەبێت، خۆشبەختانە جەماوەر باوەڕی بە رۆلی ئافرەت لە پرۆسەی سیاسیدا هەیە و دەنگیش بە ئافرەت دەدەن و دەیگەیەننە پەرلەمان، نموونەی هەڵبژاردنەكانی ئەمدواییە كە كۆمەڵێك ئافرەت بە دەنگی خۆیان چوونە پەرلەمان، لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا سەركردە سیاسییەكان ئیعتیراف بە پێویستبوونی ئافرەت لە پرۆسەی سیاسیدا ناكەن، هەرچەندە لەم رووەوە هەرێم لە عێراق باشترە، بەڵام بەگشتی سەركردە سیاسییەكان خوێندنەوەیەكی پێشوەختەیان هەیە لەسەر ئەوەی كە ئافرەت توانای بڕیاردانی نییە، لەكاتێكدا ئەوان هیچ كاتێك ئەو دەرفەتەیان بە ئافرەت نەداوە بەشداری بڕیاری بكات، تاوەكوە رادەی توانای ئافرەت بزانن».